|
Hacı Bayram-ı Veli hazretleri, seğmenlerin piridir,
lideridir, önderidir. Seğmenler o'nun dergâhından,
öğütlerinden, nasihatlerinden hız ve ilham almışlardır.
Seğmenin alperenliği ondan neş'et etmiştir. Seğmen
kuralları, Yüce Veli'nin müritlerine, talebelerine ilke
olarak sunduğu öğütlerin uyarlanarak hayata geçirilmişidir.
Şimdi o yüce Velimizi bu
bağlamada anlatmaya çalışalım.
"Bayram " özünü bildi
Bileni anda buldu
Bulan ol kendi oldu,
Sen seni bil,sen seni..."
Yukarıda "bayram özünü bildi mısrası ile başlayan dörtlük
o'nun asırları delerek nesillerden nesillere ulaşan,bir
ilâhi beste, bir ilâhi sır gibi akıp gelen maneviyat
çağlayanından, şiirlerinden birisinin bir dörtlüğüdür. Duru,
öz bir Türkçe ile duygularını dile getirmiştir. Bugün
çeşitli makamlarda ilâhi bir beste olarak söylenen Veli'nin
şiirini sunuyorum:
İLÂHİ
Bilmek istersen seni
Can içre ara canı
Geç canıda bul anı;
Sen seni bil,sen seni.
Kim bildi ef'alini
Ol bildi sıfatını
Anda gördü zatını
Sen seni bil sen seni.
Görünen sıfatındır
Anı göre zatındır
Gayri ne hacetindir
Sen seni bil, sen seni.
Kim ki hayrete vardı,
Nura müstâğrak oldu,
Tevhid zatı buldu;
Sen seni bil,sen seni.
"Bayram" özünü bildi
Bileni anda buldu
Bulan ol kendi oldu,
Sen seni bil,sen seni..."
Hacı Bayram-ı Veli
İşte şiirlerin hası budur. "Bilmek,bulmak,olmak..." altın
zincirinin nurâni halkalarından parlayan dizeler bunlar...
Doğrudan doğruya nefsanî duyguların kayıt altına alınarak,
nura müstâğrak olunarak tevhit zatının bulunması talebidir.
Seğmenin manevî
dünyasının ezelî ve ebedî parlayan bir yıldızı olan Hacı
Bayram-ı Veli'nin BİLMEK, BULMAK, OLMAK felsefesi
seğmenlerin seğmen olmasını sağlar. Seğmen, bilirse,
bulursa, olursa seğmen olur. Aksi takdirde kişinin hamlıktan
kurtulması mümkün değildir.
Onun için seğmen, içinde
en'am bulunan, gümüşten yapılmış dört köşe bir kutucuk olan
hamailleri boyunlarında eksik etmemiştir. Seğmeni batının
şövalye veya herkülünden ayıran en önemli hususiyet,seğmenin
maneviyat dünyasıdır. Piridir.Yani Hacı Bayram erenliğidir.
"Ölürsem şehit, kalırsam gazi"
düşüncesini yüreklere mübarek bir fidan gibi diken ve onu
sürekli sulayan yüce bir Veli'dir.
Sözümüzün burasına bir gül daha
koyalım.Ve O yüce zatın şiirini daha takdim edeyim.
İLÂHİ
N'oldu bu gönlüm,n2oldu bu gönlüm?
Derdü gam ile doldu bu gönlüm;
Yandı bu gönlüm,yandı bu gönlüm,
Derdine derman buldu bu gönlüm.
Yan ey gönül,yan ey gönül,yan
Yanmadan oldu derdine derman
Pervâne gibi, pervâne gibi
Şem'ine aşkın yandı bu gönlüm.
Gerçi ki yandı,gerçeğe yandı,
Rengine aşkın cümle boyandı.
Kendude buldu,kendude buldu.
Maksudunu hoş buldu bu gönlüm.
Sevâdı âzam , sevâdı azâm;
Belki oluptur arşı muazzam
Meskenî cânan, meskenî cânan
Olca acep mi şimdi bu gönlüm.
Seyri billâhtır,seyri billâhtır
Limaallahtır,fenafillâhtır.
Ayinesinde,ayinesinde
Gerdi sivâyı buldu bu gönlüm...
Hacı
Bayram-ı Veli
İşte Hacı Bayram gülü dev şiirlerinden biriside bu...
Türk şiirinde milyonlarca
gönül şiiri vardır.Belki de bu şiir en önde gelen, zirve
şiirlerinden birisidir. Bu Hacı Bayram , gönlünün
tasviridir.
Hacı Bayram-ı Veli
Hazretleri talebelerine 4 önemli hususta tavsiyelerde
bulunmuştur.
1 - Sabırlı olmak
2 - Geniş ve ferah bir akla sahip olmak
3 - Temiz bir haya sahibi olmak
4 - Tevfik çeşmesinin esrarına ulaşmak için ilm-i
nafi sahibi olmak
a) Ahdini
muhafaza etmek
b) Va'dinde
vefa göstermek
c) Dergâh-ı
Hakk'a bağlılık ile, müsaade ve rizayer ile belâlara
tahammül etmek
d) Her halini
gizli tutmak
e) Her ne
halde olunursa olunsun zikre devam etmek
f) Allah için
iş yapa, Allah için konuşa.
Seğmen sabırlıdır. Seğmen, geniş ve ferah bir akla sahiptir.
Seğmen, temiz hâyâ sahiptir. Seğmen,ahdini muhafaza
eder.Seğmen, va'dinde vefa gösterir.
Allah kelâmını ağzından
düşürmez. Seğmen,Allah (c.c) için iş yapar,Allah (c.c)için
konuşur. Ve seğmen işte budur!..
Seğmen'in "seğmen alayı
düzmesi"'ndeki başarısı, tüm yaşantısı boyunca bu kurallara
uygun olarak hareket etmiş olmasındadır.
Seğmen, Hacı Bayram'ın
manevî koruyucuğu altındadır. Seğmen düşman süngüsüne
göğsünü bu nedenle siper eder.
Şimdi, o yüreğin bir
seslenişini daha, yani bir şiirini daha aktarayım.
"Efakrü fahri,alfakrü fahri
Demedi mi ol âlemler fahri
Fahrini zikrin,fahrini zikrin
Mahvü fenâda buldu mu gönlüm?
Bayramı indi,Bayramım imdi
Bayram edersin yâr ile şimdi
Hamdü senada,hamdü senada
Bayram edüptür yâr ile gönlüm...
Hacı Bayram-ı Veli
İşte, Hacı Bayram, gönlünün nasıl yanıp tutuştuğunu, nasıl
aşkın rengine boyandığını ve ilâhi aşkın boyasıyla boyanan
gönülle yâr ile nasıl bayram ettiğini, bayram neşesini
anlatı veriyor.
İstanbul'u fethedecek
komutanın Şehzade Mehmet ( Fatih) olacağını, yıllar-yıllar
önce Osmanlı Saray'ına müjdeleyen Hacı Bayram yüzlerce
talebe yetiştirmiştir. Fatih'in hocası Akşemseddin, O'nun
talebelerinden birisidir. Hazreti Eyyub'un kabristanını
keşfeden, İstanbul'a surlardan Fatih'le birlikte giren
Akşemseddin'in hocası...
Fatih , Türk milletinin
asırlar boyu bütün dünyaya ezberlettiği bir özelliğidir.
Ancak, fetih sonrası,
fethedilen yerde toplum düzeninin sağlanması, insanların hür
ve mutlu yaşamaları, inanç ve törelerini yaşamalarında özgür
olmaları gerekliydi. İşte Türk-İslam felsefesi fetih
sonrasında böyle davranmıştır. O sebeple, asırlarca
Osmanlı-Türk hâkimiyetinde yaşamış fakat bugün milli
sınırlarımız dışında kalmış topraklardaki insanlar, hasretle
bizi yâd etmektedirler.
Seğmen baskıcı değildir.
Özgürlükten yanadır. Seğmen insanı insan olarak ve Allah 'ın
yarattığı en mukaddes varlık olarak bilir.
Seğmenle Hacı Bayram ,
Türk'ün abîdeleşmiş sembolüdür.
Hacı Bayram-ı Veli' nin
bir şiirini daha sunmak istiyorum. "Ben dahi bu taş ve
toprak arasında yapıldım" diyen ve Arifler sözünü hatırlatan
bu şiiri de şöyledir:
"Çalabım bir şar yaratmış
İki cihan arasında
Bakıcak didar görünür
Ol şarın kenaresinde.
Nâgihan bir şara vardım
Ol şarı yapılır gördüm
Ben dahi bile yapıldım
Taş ve toprak arasında
Şakirtleri taş yonarlar
Yonup üstâda sunarlar
Mevlâ'nın adını anarlar
Taşın her bir pâresinde.
Ol şardan oklar atılır,
Gelür canlara batılır;
Arifler sözü satılır
Ol şarın pâresinde..."
Hacı Bayram-ı Veli
Hacı Bayram-ı Veli talebelrine 25 maddeden meydana gelen
nasihatları bilinmektedir.
Bu öğütler, İmam-ı Azam'ın talebesi Ebu Yusuf'a da
nasihatları olarak da bilinir.
1- NEDAMET...: Gaflette geçirilen günah dolu günlere...
2- İLİM ÖĞRENMEK,ÖĞRETMEK VE İLMİYLE AMEL ETMEK.
3-
a) ZİKRE DEVAM ETMEK
b) ALİMLERLE GÖRÜŞMELER
HARİÇ, HALKTAN HALVETE ÇEKİL
c) SÜKUTU ELDEN
BIRAKMAMAK, NEFİSLE MÜCADELE ETMEK
4- HAKULLAHI EMRİ İLÂHİYİ BÜTÜN AHVALDE EDEBE RİAYETLE
İFA ETMEK
5- HER İŞİ MEŞVERETSİZ YAPMAMA
6- ÜSTAD VE KÂMİL İNSANLARIN NASİHATLARINDAN AYRILMAMA
7- DİL VE KALBİN AYNI OLMASI, KALBİN ÖLÜMÜ
8- SADAKAT SAHİBİ OLMAK
9- DİL VE KALBİN KÖTÜLÜKLERDEN KORUNMASI
10- EDEBİN İSTİ'MALİ
11-
a) Çok acıkmayınca yemek
yememe
b) Çok susamayınca su
içmeme
c) Uykuya meyyal olmamak
12- Kadın meclislerinden içtinab
13- Başını dik tutarak yürümeme, ayaklara bakarak
yüürme
14- Daima teharet halinde bulunma
15- GAFİLLERİN MECLİSLERİNDEN KAÇINMAK
16- DÜNYA KELAMINI DİNLEMEKTEN KAÇINMAK
17- İTİRAZDAN FİRAR, TESLİMİYET HALİNDE OLMAK
18- NİKAHI YERİNE GETİRMEK
19- KENDİNDEN OLMAYAN ZÜMRELERE MÜNAZAA ETMEMEK
20- AZARLAMA VE HİTABI TERKETMEK
21- NEFSİ BAŞIBOŞ BIRAKMAMAK
22- KİBİRDEN İÇTİNAB
23- GÖSTERİŞ VE GÖRÜNÜŞTEN İÇTİNAB
24- HASETTEN İÇTİNAB
25- ZİKİR YAPARKEN DİKKATİNİ,G ÖZÜNÜ, KULAĞINI GAYRIYA
ÇEVİRMEMEK
Hacı Bayram-ı Veli Hazretleri'nin yaşadığı dönem içerisinde
uyguladığı iktisadi sistem ile alâkalı ciddi bir araştırma
ve inceleme yapılması görünüşündeyim. Çünkü, gerçekten
İslam'a uygun ve bize has bir iktisadî sistem
uygulanılmıştır. Çalışmaya ve üretmeye, yardımlaşmaya bağlı
bir sistem.
Ve sözümüzün burasında
O'nun güzel şiirlerinden birisiyle gülden bir nokta koyalım.
"Bir ulu imarettir, alma başa sevdayı
Benim maksudum âlemde değildir, lâkin illa Hu!..
Değildir hûr-i vu gılman ne cennet,ne köşk, ne de rıdvan
Bu benim gönlüme sultan değildir lâkin illâ Hu!...
Anın nakşi hayalinden cihan bir zerre olmuştur.
Nazar etsen zerreden görünmez lâkin illâ Hu!..
Bu Bayrâmî; eğer idrâk edersen sen bu âlemde
Bu sırrın sırrına kimse eremez lâkin illâhi Hu!..
Hacı Bayram-ı Veli'nin yukarıda sunduğumuz 25 maddelik
nasihatleri seğmenlerin vazgeçilmez kural ve ilkeleridir.
Seğmen, kâmil insandır.
Asıl adı Numan olan ve
Ankara'mızın Çubuk Çayı kenarındaki Solfasol ( Zülfadıl
Köyü'nde 1352 yılında dünyaya gelen, Koyunluca Ahmet
Efendi'nin üç oğlundan birisi olan Hacı Bayram-ı Veli, bir
nevi o günün profesörüdür. Dev bir ilim adamıdır. Aynı
zamanda bir gönüller sultanıdır. Türk milleti'nin "Alp
Erenler " ordusunu kahramanlarından birisidir. Ankara'da
Kara Medrese'de dersler veren Hamiddüddin Aksaray'ı (
Somuncu Baba)'nın talebesi olan Hacı Bayram-ı Veli'dir.
Veli, sahip demektir. Veli Peygamberlerin varisidir.Allah 'ın
sevgililerinden birisidir. İrşad makamında bulunarak,
insanlara ışık yağdıran demektir.Yüzde yüz Türk kökenli
yepyeni bir yol çizen bir liderdir Hacı Bayram...Dertlere,
deva, düşkünlere yardım, toplum bilincinin gelişerek,
karşılıklı dayanışma içerisinde bulunma, insanı insan
bilerek, sevgi ve şefkat halkalarını insanlar arasında
geliştirme ülküsünü taşıyan " çizgi", Hacı Bayram'ın
çizgisidir...
Seğmen'i manevilik
potasında yoğuran Hacı Bayram ilkeleridir..Seğmen'i ben'lik
Kıskacı'ndan çıkmazından çekip çıkardıktan sonra " biz "
denilen engin okyanuslara ulaştıran Hacı Bayram
ilkeleridir....
Seğmen'in kâmil insan
olarak, millet ve memleket hizmetinde canını hiçe saymasının
sırrı budur. Seğmen'i alperen yapan budur... |